اثبات حضور گیاه کمیاب در فلور ایران پس از ۱۷۴ سال

به گزارش آفتاب کارون به نقل از ایرنا،این پژوهش با عنوان «یادداشت‌های آرایه‌شناختی و کشف مجدد گونه Glossostemon bruguieri در ایران» با همکاری مهری دیناروند، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان و نسترن جلیلیان عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه انجام شد و هدف از آن بازنگری پیشینه گزارش‌ها، منابع فلوریستیک و اسناد موجود در مجموعه‌های «هرباریومی» داخلی و بین‌المللی بود.

بررسی منابع علمی و فلورهای منطقه‌ای حاکی از آن است که پیش‌تر ابهاماتی درباره منشا ایرانی این گونه وجود داشت به‌طوری‌ که برخی نمونه‌های دیجیتالی «هرباریومی» (مانند نمونه ثبت‌شده در سال ۱۹۰۶ در کرکوک) با وجود برچسب‌های تاریخی، متعلق به محدوده عراق امروزی بودند با این حال با ردیابی اسناد تاریخی، نمونه ارزشمندی شناسایی شد که «ویلیام کنت لافتوس» در ۲۲ آوریل ۱۸۵۲ (۱۷۴ سال پیش) از دشت میان دزفول و پای‌پل در جنوب‌غرب ایران جمع‌آوری کرده و هم‌اکنون در موزه تاریخ طبیعی لندن نگهداری می‌شود که این سند گواهی محکم بر سابقه حضور این گیاه در کشور است.

علاوه بر سند تاریخی دزفول نمونه دیگری که در سال ۱۹۹۸ از منطقه سبیلی (روستای حمزه در محدوده سردشت دزفول) جمع‌آوری شده بود، در این مطالعه مورد توجه قرار گرفت اما بررسی‌های میدانی و بازدیدهای اخیر از این محل نشان داد که زیستگاه پیشین این گونه به‌ طور کامل به زمین‌های کشاورزی و باغ تبدیل شده و همین امر به عدم مشاهده مجدد گیاه در این عرصه منجر شده است این رخداد، زنگ خطری جدی برای تهدید زیستگاه‌های طبیعی و لزوم توجه به پیامدهای تغییر کاربری اراضی به شمار می‌رود.

در این پژوهش همچنین نمونه دیگری از کوه دینارکوه در شهرستان آبدانان استان ایلام با مختصات جغرافیایی مشخص و مستندات هرباریومی معرفی شد که مجموعه شواهد تاریخی، نمونه‌های خوزستان و مستندات ایلام، مبنای علمی محکمی را برای تایید قطعی حضور این گونه در فلور ایران فراهم کرده است.

گونه Glossostemon bruguieri در زیستگاه‌های خشک، تپه‌های خشک و مناطق نیمه‌استپی بیابانی جنوب ایران و گستره‌ای میان مناطق جغرافیای گیاهی ایران‌ـ‌تورانی و صحاراـ‌سندی رویش دارد و کشورهای مختلفی نظیر عراق، ایران، عمان و عربستان سعودی را در بر می‌گیرد؛ ریشه‌های خوراکی این گیاه نیز در برخی مناطق مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این مطالعه نشان می‌دهد که تلفیق بررسی‌های میدانی، بازنگری منابع علمی و کاوش در اسناد هرباریومی، نقشی حیاتی در تکمیل اطلاعات مربوط به تنوع زیستی کشور، شناخت بهتر فلور ایران و صیانت از منابع ژنتیکی ایفا می‌کند.